Verslag bezoek Breda

In Breda liggen drie begraafplaatsen dicht bij elkaar, te weten Zuylen, Haagveld en het Pools Militair Ereveld – samen het doel van één themadag van Terebinth.
Roel Stapper, de directeur van Stichting Begraafplaatsen en Crematorium Zuylen (SBC/Zuylen), ontvangt de twintig deelnemers persoonlijk met koffie en lekkers. In zijn inleiding, van 10.40 tot 11.00 uur, vertelt hij over SBC: een stichting die negen begraafplaatsen, een crematorium en een uitvaartcentrum omvat. Hij praat met betrokkenheid over zijn werk en de geschiedenis van de oude begraafplaats Haagveld: ‘Ons mooiste kunstwerk is de beukenhaag die eromheen staat.’

Zuylen, 13 hectaren groot, heeft de variatie tot zijn uitgangspunt gemaakt, met tal van keuzemogelijkheden voor uitvaart en graf, van diverse asbestemmingen tot bovengronds begraven. Stapper schetst de ontwikkelingen naar het natuurlijk begraven en het veraarden/composteren. Hij staat stil bij een initiatief dat mede door hem is vormgegeven: de oprichting van de stichting GreenLeave (in 2013), die de uitvaartwereld bewust heeft gemaakt van de noodzaak van de duurzame uitvaart. Ook streven de leden van GreenLeave naar de verduurzaming van de eigen bedrijfsvoering door de uitvaartbranche: ‘zero waste’ is de basisgedachte. Bundeling van krachten leidt tot schaalvergroting, die weer kan leiden tot goedkopere inkoop van bepaalde producten zoals duurzame lijkkisten.

Tijdens de lunch is er aan gespreksstof geen gebrek. Het verschil tussen katholiek en protestant doet er hier sinds 1977 weinig meer toe. SBC biedt graag onderdak aan bijzondere projecten, zoals grafvelden voor kloosterordes, en geeft ruimte aan kunstwerken die elders van de ondergang gered zijn.
Buiten gaan we het zelf zien: we bekijken onder andere het NAC-veld en de Van Gogh-tuin, met een prachtige muurschildering, die de sfeer van een Frans landschap dichtbij weet te brengen.
Roel Stapper legt ook zijn principe achter het onderhoud van het groen uit: bij de ingang, de rouwkamers etc. wordt stevig gesnoeid en geknipt, verderop wordt de strakke aanpak losgelaten en is er ruimte voor een arbeidsextensieve, biodiverse aanpak.
Een bijzonder project op het terrein is de realisatie van een Stiltekapel in opdracht van de familie Roobol. Het gaat om een omvorming van de aula uit 1932. De groep krijgt ter plekke uitleg van Arie Roobol, die zijn toehoorders bepaald weet te begeesteren, die ook vertelt over de geschiedenis van het lege grasveldje, waar niemand meer begraven wilde worden, omdat er tijdens de oorlog Duitsers begraven waren geweest.

Dan neemt de groep afscheid van Stappers en maken we een paar honderd meter verderop kennis met de gedreven vrijwilligers van het Maczek Memorial Breda. Het Ereveld is de grootste Poolse begraafplaats in Nederland, met 190 graven van Poolse soldaten die in de Tweede Wereldoorlog in Nederland zijn gesneuveld. De Poolse Eerste Pantserdivisie bevrijdde Breda op 29 oktober 1944 onder leiding van generaal Stanislaw Maczek. In zijn oorlogsmemoires (1914-1946) is alles na te lezen – in het Nederlands vertaald.
Deze bevrijding is natuurlijk de reden van een bijzondere band tussen de inwoners van Breda en de Polen – ook al omdat hier internationale huwelijken van gekomen zijn en veel Polen na 1945 niet meer welkom waren in hun vaderland.
Op 3 oktober was het in Breda weer als altijd: je kunt thuisblijven en erover lezen, maar een themadag met betrokken sprekers en rondleiders maakt alles veel interessanter. En door alle deelnemers, die ieder hun eigen verhaal en ervaringen met zich meebrengen…