Begraven op de vestingwerken van Woerden

Themadag Begraafplaatsen binnen de Woerdense singel

Drie begraafplaatsen bezoeken op één themadag van Terebinth. Het kon in Woerden op 21 maart. Het sfeervolle stadje (met stadsrechten), dat inmiddels 54.000 inwoners telt, heeft diverse begraafplaatsen. Voor de excursie was gekozen voor een eerlijke verdeling: een hervormde annex algemene, een katholieke en een joodse begraafplaats. Aangenaam dicht bij elkaar gelegen binnen de Woerdense singel.

Protestantse/algemene begraafplaats

Jessica Rateland van de gemeente Woerden geeft het toe: de gemeente Woerden is niet zo goed in bewaren. Of beter gezegd: dat was zo. Want vanaf 2008 wordt er gewerkt aan het opknappen en restaureren van De oude algemene begraafplaats aan de Hoge Wal uit 1829. Die ziet er nu goed uit, inclusief het fraaie, classicistische poortgebouw met opbaarruimte, dat in 1830 gereed was. Het initiatief voor de begraafplaats kwam van de Hervormde Kerk, te zien aan de sobere vormgeving, maar stond ook open voor andersdenkenden. De begraafplaats was al voor de Tweede Wereldoorlog te klein en werd gesloten – afgezien van een enkele bijzetting. Vervolgens viel de dodenakker ten prooi aan verwaarlozing en vandalisme. De begraafplaats is met 61 graven klein en komt qua grondvorm in de buurt van een parallellogram. Vooralsnog is de begraafplaats alleen bij gelegenheid of op verzoek te betreden. Het is nu een mooie rustige plek, omzoomd door bomen, gelegen aan de stadsgracht. Vogels en andere dieren maken er de dienst uit.

Katholieke begraafplaats

Naast De oude algemene begraafplaats ligt de Rooms-Katholieke begraafplaats Hogewal van Pax Christi, uit 1828. Deze begraafplaats is nog wel in gebruik, wat meteen te zien is aan de gevarieerde, moderne grafstenen. De begraafplaats is met 355 grafstenen ook niet groot. Het ommuurde oppervlak wordt volledig benut maar door ruiming van (inmiddels) 20 van de 355 graven, komen er toch telkens weer lege plaatsen. De begraafplaats heeft geen poortgebouw, wel een open aula in de vorm van een halfronde muur met overkapping. Hier stond oorspronkelijk een kapel met een klein woonhuis eraan vast voor de koster. De kapel is echter in 1963 wegens bouwvalligheid gesloopt. Jessica Rateland zei het al… Een bijzonderheid op het kerkhof is een breed verzamelgraf voor priesters en nonnen, wel gescheiden natuurlijk. Hoewel overwegend protestants kent Woerden ook een katholieke gemeenschap. Er was zelfs tot in de jaren zeventig een katholiek meisjespensionaat, waar ook religieuzen werkten.

Joodse begraafplaats

Ten slotte de kleinste van de drie, de Joodse begraafplaats aan de rand van het Westdampark, slechts 22 bij 15 m. De begraafplaats uit 1856 is voortgekomen uit het gevangeniswezen. In de negentiende eeuw werd besloten joodse gevangenen op één plek samen te brengen, zodat het makkelijker was koosjer voor hen te koken. Woerden was een van die concentratielocaties. Daardoor ontstond ook de behoefte aan een joodse begraafplaats. Er was er weliswaar een in Gouda, maar voor het vervoer van een lichaam moest 26 gulden worden afgerekend, veel geld in die tijd. De toegang tot de ommuurde begraafplaats, met slechts 38 grafstenen, loopt via het metaheerhuisje. Zowel boven de deur als op een soort putdeksel op het pad naar de begraafplaats staat in het Hebreeuws, in verschillende varianten ‘ Herleven zullen uw doden’.
Het weer op 21 maart – zonnig met een zachte lentebries – droeg eraan bij dat het een bijzondere en fijne excursie werd.

Foto’s Bartho Hendriksen